(Małgorzata Mikiciuk REV i Dr Rafał Kusy): W przypadku wyceny przedsiębiorstwa dla potrzeb podziału majątku wspólnego wyceniamy przedsiębiorstwo na konkretną datę. Takimi datami jest najczęściej data ustanowienia rozdzielności majątkowej lub data ustania związku małżeńskiego, w przypadku podziału majątku małżonków.

W przypadku wyjścia wspólnika ze spółki na podstawie Kodeksu Spółek Handlowych Art. 65 § 1, który stanowi, że w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki wartość udziału kapitałowego wspólnika oznacza się na podstawie osobnego bilansu, uwzględniającego wartość zbawczą majątku spółki, zaś zgodnie z § 2 jako dzień bilansowy przyjąć należy: – w przypadku wypowiedzenia – ostatni dzień roku obrotowego, w którym upłynął termin wypowiedzenia. W przypadku śmierci wspólnika lub ogłoszenia upadłości – dzień śmierci albo dzień ogłoszenia upadłości, natomiast w przypadku wyłączenia wspólnika na mocy prawomocnego orzeczenia sądu – dzień wniesienia pozwu¹.

Wyżej wymiennie daty są wiążące dla określenia stanu przedsiębiorstwa, a na podstawie stanu przedsiębiorstwa określamy jego wartość.

Kolejną datę ważną w procesie wyceny jest data, na jaką należy oszacować wartość przedsiębiorstwa. Zazwyczaj jest to wartość aktualna tj. na datę orzekania w danej sprawie. Ze względu na fakt rozciągłości czasowej procesu sądowego wynikającego z samych procedur oraz zachowania się stron postępowania częstym zjawiskiem związanym z opiniowaniem jest dokonywanie aktualizacji wartości przedsiębiorstwa z tytułu upływu czasu, co jest analogią do metodologii sporządzania operatów szacunkowych.

Dość częstym zjawiskiem występującym w procesach sądowych jest brak zrozumienia przez strony postępowania czym jest data, na która określa się stan przedsiębiorstwa. Szacowanie przedsiębiorstwa jest według jego stanu, rozumianego jako skład (aktywów i pasywów) na określony dzień, zwyczaj z przeszłości, a jego wartość według cen na datę aktualną.

Powszechnie stosowane metody wyceny przedsiębiorstw

Wartość przedsiębiorstwa jest rynkowym odzwierciedleniem efektywności i skuteczności działań podejmowanych przez kierownictwo przedsiębiorstwa, natomiast wycena jest procesem szacowania wartości lub aktywów przynależnych do biznesu, czy danej inwestycji².

Do wyceny typowych podmiotów gospodarczych do celów podziału majątku wspólnego w procesach sądowych powszechnie stosowane są trzy główne podejścia. W literaturze przedmiotu wyróżnia się:

1. Podejście majątkowe.
2. Podejście dochodowe.
3. Podejście rynkowe.

Metody majątkowe

W podejściu majątkowym wartość przedsiębiorstwa ocenia się w oparciu o jego majątek, który może generować dochód w dwojaki sposób przez jego wykorzystanie w działalności operacyjnych lub poprzez jego sprzedaż. Przedsiębiorstwo, zgodnie z tym podejściem, jest tyle warte ile wart jest jego majątek po uwzględnieniu ciążących na nim zobowiązań³, które obejmują wszystkie kapitały obce.

Do podstawowych metod majątkowych zaliczamy:

• metoda wartości księgowej,
• metoda skorygowanych aktywów netto,
• metoda odtworzeniowa,
• metoda likwidacyjna⁴.

Najczęściej stosowaną metodą wśród metod majątkowych do celów podziału majątku wspólnego w procesach sądowych jest metoda skorygowanych aktywów netto.

Podejście majątkowe w wycenie przedsiębiorstwa jest bardziej uproszczone niż metody dochodowe i ma cały szereg zalet. Należą do nich przede wszystkim łatwość i czytelność jej określenia, prostota interpretacji, możliwość skutecznego porównania pomiędzy różnymi podmiotami gospodarczymi. Podejście to daje się zastosować nawet w wypadku podmiotów, co do których brak szerokiej wiedzy o przedsiębiorstwie z powodu braku dostępnych dla wyceniającego potrzebnych danych. Otrzymany wynik jest w zasadzie obiektywny, niewielki wpływ ma na niego podmiot wyceniający i przyjmowane przez niego założenia, a zatem ryzyko popełnienia błędu szacunkowego jest niewielkie.

Wadą metod majątkowych jest przyjmowanie założenia, iż wartość rynkowa majątku odpowiada rynkowej wartości przedsiębiorstwa, a zastosowane w wycenie wartości księgowe, mogą być podatne na pewne manipulacje. Pojawi się tutaj również subiektywność w zakresie dokonywania korekt wartości bilansowych składników majątkowych, a w szczególności często wysokiej subiektywności w szacowaniu wartości potencjału przedsiębiorstwa wynikającego z pozycji niematerialnych niewykazanych w bilansie⁵.

Metody dochodowe

Wycena metodami dochodowymi opiera się na badaniu zdolności spółki do generowania przez nią przyszłych dochodów (przepływów pieniężnych, zysków czy dywidend) zdyskontowanych oczekiwaną stopą zwrotu. Wartość spółki upatruje się w generowanych nadwyżkach w przyszłości zdyskontowanych odpowiednią stopą. Metody te są najszerzej stosowanymi w praktyce metodami wycen przedsiębiorstw na aktywnym rynku.

Dochodowe podejście do wyceny przedsiębiorstwa generalnie opiera się na powiązaniu wartości przedsiębiorstwa z osiąganymi przez nie dochodami. Istnieje wiele wariantów (w ramach podejścia dochodowego) określania powiązań między dochodami, a wartością przedsiębiorstwa.

Podejście dochodowe oparte jest na prognozie uzyskania dochodu przez wyceniany podmiot – poprzez dyskontowanie stopą oczekiwanego zwrotu zaangażowanego kapitału. Zgodnie z zasadami, wycena metodą dochodowa jest zatem oparta na prognozach, a nie rzeczywistych danych (które w momencie analizy danych procesu sądowego mogą być już znane). W literaturze przedmiotu wyraźnie wskazuje się, że w podejściu dochodowym stosuje się prognozy przyszłych wyników. Bazą wyjściową są historyczne wyniki oraz założenia na przyszłość.

Najbardziej popularną metodą dochodową jest metoda DCF. Aby przygotować wycenę metodą DCF należy przygotować model finansowy DCF. Wyniki modelu DCF zależą od licznych założeń, które dotyczą przyszłych przychodów i kosztów, wymagań kapitałowych, zmian kursów walutowych, prognoz inflacji, stóp procentowych, wzrostu gospodarczego czy długości okresu projekcji. Należy również pamiętać, że model jest znacznie podatny na zastosowaną stopę dyskontową oraz wartość rezydualną. W związku z tymi zależnościami istnieje kilka scenariuszy, w których wycena przedsiębiorstwa za pomocą metody DCF może wymagać od eksperta szczegółowej uwagi⁶.

Do podstawowych zalet metody dochodowej zaliczyć należy oparcie wyceny na parametrach kluczowych dla tworzenia wartości przedsiębiorstwa: w tym oczekiwanych dochodach i ryzyku, czy też spójność z podstawową koncepcją oceny projektów inwestycyjnych za pomocą miernika – wartości zaktualizowanej netto (NPV).

Metody dochodowe posiadają również istotne wady:

1. skomplikowana procedura obliczeń, stosowanie dość zawiłych arkuszy kalkulacyjnych,
2. subiektywność w szacowaniu przyszłych wolnych przepływów pieniężnych i wzrostu wolnych przepływów pieniężnych po okresie szczegółowej prognozy,
3. braku możliwości sformułowania precyzyjnych wytycznych co do szacowania kosztu kapitału.

Metody rynkowe

Metody rynkowe opierają się na porównaniu wycenianego przedsiębiorstwa z podobnymi podmiotami będącymi przedmiotem transakcji lub notowanymi na rynku kapitałowym. Ich zastosowanie wymaga istnienia odpowiednio porównywalnych przedsiębiorstw oraz dostępności wiarygodnych danych rynkowych.

W praktyce spraw o podział majątku wspólnego zastosowanie tego podejścia bywa utrudnione ze względu na niewielką liczbę porównywalnych transakcji dotyczących małych i średnich przedsiębiorstw.

Jakie czynniki w przedsiębiorstwie kreują jego wartość

Wartość przedsiębiorstwa jest kreowana przez szereg czynników finansowych i niefinansowych. Z punktu widzenia wyceny przedsiębiorstw (DCF, metody rynkowe, EVA) najważniejsze są te elementy, które wpływają na zdolność firmy do generowania przyszłych przepływów pieniężnych oraz poziom ryzyka ich osiągnięcia.

1. Czynniki finansowe – podstawowe determinanty wartości przedsiębiorstwa (np.: wzrost przychodów ze sprzedaży, rentowność działalności, struktura finansowania, zdolność do finansowania inwestycji, poziom zadłużenia i płynność finansowa itd.).
2. Czynniki operacyjne – wpływają na efektywność codziennego funkcjonowania przedsiębiorstwa (np. wydajność procesów produkcyjnych, poziom kosztów operacyjnych, efektywność logistyki, jakość produktów i usług itd.).
3. Czynniki strategiczne – decydują o możliwościach rozwoju przedsiębiorstwa (np. pozycja konkurencyjna, strategia wzrostu, przewaga konkurencyjna, bariery wejścia dla konkurentów, dywersyfikacja działalności, itd.).
4. Kapitał intelektualny – jeden z głównych źródeł wartości obecnie (np. wiedza pracowników, kompetencje kadry zarządzającej, doświadczenie zespołu, know-how, prawa własności intelektualnej, bazy danych, technologie itd.).
5. Relacje z otoczeniem – budują trwałą przewagę konkurencyjną (np. lojalność klientów, rozpoznawalność marki, reputacja przedsiębiorstwa, relacje z dostawcami, długoterminowe kontrakty, sieć dystrybucji, relacje z instytucjami finansowymi.
6. Czynniki inwestycyjne – wpływają na przyszłą zdolność generowania dochodów (np. poziom nakładów inwestycyjnych, rozwój technologii, projekty badawczo-rozwojowe B+R, inwestycje w cyfryzację itd.).
7. Czynniki rynkowe – są niezależne od przedsiębiorstwa, ale silnie wpływają na jego wartość (np. tempo wzrostu rynku, inflacja, stopy procentowe, kursy walut, sytuacja gospodarcza, poziom konkurencji itd.).
8. Czynniki prawne i regulacyjne – mogą zarówno zwiększać, jak i obniżać wartość firmy (np. stabilność przepisów, system podatkowy, koncesje i licencje, ochrona własności intelektualnej, obowiązki środowiskowe itd.).
9. Czynniki ESG -uwzględniane przez inwestorów (np. wpływ na środowisko, efektywność energetyczna, odpowiedzialność społeczna, ład korporacyjny, transparentność zarządzania itd.).

Z perspektywy wyceniającego przygotowującego wycenę przedsiębiorstwa najważniejsze znaczenie mają dane, charakteryzujące:

• zdolność do generowania przyszłych przepływów pieniężnych,
• rentowność działalności,
• potencjał wzrostu,
• trwałość przewagi konkurencyjnej,
• jakość i stabilność kadry zarządzającej,
• ryzyko prowadzonej działalności,
• struktura finansowania i koszt kapitału,
• posiadane aktywa materialne i niematerialne,
• marka i relacje z klientami,
• sytuacja makroekonomiczna oraz otoczenie regulacyjne.

To właśnie te elementy najczęściej determinują wartość przedsiębiorstwa niezależnie od zastosowanej metody wyceny (dochodowej, rynkowej czy majątkowej) i na nich skupia się wyceniający.

Wybór metody wyceny przedsiębiorstwa do celów podziału majątku wspólnego w procesach sądowych

W przypadku wyboru metody wyceny przedsiębiorstwa do celów podziału majątku wspólnego małżonków w postępowaniu sądowym nie istnieje jedna metoda właściwa dla wszystkich przedsiębiorstw. Dobór metody powinien wynikać z charakteru działalności, celu wyceny, dostępności danych finansowych oraz identyfikacji przez wyceniającego czynnika kreującego wartość przedmiotowego przedsiębiorstwa. Podstawową zasadą jest zastosowanie metody, która najwierniej odzwierciedla rzeczywistą wartość ekonomiczną przedsiębiorstwa na dzień ustania wspólności majątkowej.

W postępowaniach dotyczących podziału majątku wspólnego celem wyceny nie jest określenie hipotetycznej ceny sprzedaży przedsiębiorstwa⁷ ani kosztu jego odtworzenia, lecz ustalenie jego wartości ekonomicznej na dzień ustania wspólności majątkowej, z uwzględnieniem rzeczywistego potencjału gospodarczego przedsiębiorstwa.

Przy wyborze metody wyceny należy uwzględnić w szczególności:

• możliwość kontynuowania działalności gospodarczej,
• zdolność przedsiębiorstwa do generowania dochodów,
• strukturę aktywów i pasywów,
• udział aktywów niematerialnych,
• stabilność przepływów pieniężnych,
• specyfikę branży,
• dostępność danych niezbędnych do sporządzenia wyceny.

Poniżej w tabeli przedstawiono rekomendacje w zakresie przyjęcia metody wyceny w zależności od rodzaju przedsiębiorstwa.

Tabela 1. Rekomendacje dla najczęściej spotykanych przedsiębiorstw

Rodzaj przedsiębiorstwa	Preferowane podejście
Firma usługowa	Dochodowe
Gabinet lekarski	Dochodowe
Przychodnia weterynaryjna	Dochodowe
Biuro rachunkowe	Dochodowe
Zarządzanie nieruchomościami	Dochodowe
Warsztat samochodowy	Dochodowe lub mieszane
Zakład produkcyjny	Dochodowe z weryfikacją majątkową
Deweloper	Majątkowe lub mieszane
Spółka holdingowa	Majątkowe lub dochodowe
Firma w likwidacji	Majątkowe.

Źródło: https://navigatorcapital.pl Capital & Fordata

Podsumowanie

W sprawach o podział majątku wspólnego zasadniczym celem wyceny jest ustalenie rzeczywistej wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa istniejącej na dzień ustania wspólności majątkowej.

Metody majątkowe znajdują zastosowanie wtedy, gdy wartość przedsiębiorstwa wynika głównie z posiadanych aktywów materialnych lub podmiot nie prowadzi już działalności, nie generuje dochodów, znajduje się w fazie likwidacji. Metoda majątkowa jest również często wykorzystywana dla przedsiębiorstw dojrzałych w branżach kapitałochłonnych.

W przypadku przedsiębiorstw prowadzących działalność gospodarczą, generujących dochody i mających perspektywę kontynuacji działalności pierwszeństwo powinny mieć metody dochodowe, gdyż najlepiej odzwierciedlają one zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia przyszłych korzyści ekonomicznych. Metody dochodowe stosowane są również dla przedsiębiorstw we wczesnym etapie rozwoju lub działających w sektorach nisko kapitałochłonnych, które nie posiadają istotnych składników materialnych. Dochód kreowany jest przez umiejętności, wiedzę lub prawa do wartości niematerialnych i prawnych.

Metody rynkowe mogą mieć funkcję uzupełniającą lub równoległą. Mogą stanowić dodatkowy punkt odniesienia, o ile istnieją wiarygodne dane o transakcjach dotyczących porównywalnych przedsiębiorstw.

W praktyce opiniowania sądowego przyjmuje się zatem, że wybór metody powinien być podporządkowany zasadzie najwierniejszego odzwierciedlenia wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa, a nie mechanicznego stosowania jednej grupy metod do wszystkich przypadków. Jest to szczególnie istotne przy wycenie jednoosobowych działalności gospodarczych oraz przedsiębiorstw usługowych, których wartość wynika przede wszystkim z ich zdolności do generowania przyszłych dochodów, a nie z wartości posiadanych aktywów materialnych.

W niektórych przypadkach samo prawo narzuca wyceniającemu metodę wyceny. Idąc za Kodeksem Spółek Handlowych w bilansie będącym podstawą oznaczenia udziału kapitałowego aktywa i zobowiązania powinny być rozpoznane po „wartości zbywczej”, nie zaś zgodnie z prowadzoną przez spółkę polityką rachunkowości. Ustawodawca nie definiuje terminu „wartości zbywczej”, ale rozsądnie należy przyjąć, że termin ten powinien być utożsamiany z wartością godziwą (rynkową). W sposób oczywisty ustawodawca, mówiąc o sporządzeniu bilansu, rekomenduje podejście majątkowe wyceny udziału kapitałowego wspólnika występującego tu w większości przypadków – metodę skorygowanych aktywów netto. Oznacza to, że podejście porównawcze (rynkowe) czy też podejście dochodowe nie jest właściwe dla wyceny wartości udziału kapitałowego występującego wspólnika.

W sytuacji kiedy przedmiotem wyceny jest przedsiębiorstwo prowadzone w formie JDG (jednoosobowa działalność gospodarcza) problem przyjęcia odpowiedniej metody wyceny napotyka na szereg trudności praktycznych wynikających z jakości posiadanych danych finansowych. Klasyczny problem wyceny przedsiębiorstwa (JDG) na bazie prowadzonej ewidencji podatkowej (PKPiR, ryczałt ewidencjonowany lub karta podatkowa), która w praktyce zawiera ograniczony zakres informacji finansowych. W tym przypadku pojawia się również trudność identyfikacji zasobów finansowych przedsiębiorstwa oraz zakresu przepływów pieniężnych pomiędzy przedsiębiorstwem a właścicielami jako osobami fizycznymi. Z podobnym problemem w procesie wyceny przedsiębiorstwa (JDG) jest status własności aktywów ich użytkowania do celów gospodarczych lub/ i prywatnych. Dodatkowo należy uwzględnić koszt pracy właściciela co może rodzić dylemat czy szacowana jest wartość przedsiębiorstwa czy wartość pracy właścicieli i jego zdolności biznesowych oraz menedżerskich.

Dobór metody wyceny powinien wynikać przede wszystkim z:

• rodzaju prowadzonej działalności,
• charakteru przedsiębiorstwa,
• struktury jego aktywów,
• zdolności do generowania dochodów,
• dostępności wiarygodnych danych finansowych.

Biorąc pod uwagę powyższy wybór metody wyceny jest procesem skomplikowanym i wynika z różnych uwarunkowań w tym celu wyceny, jak również charakteru samego przedsiębiorstwa. Najważniejsze w procesie wyceny przedsiębiorstwa jest identyfikacja kluczowych parametrów determinujących zdolność do generowania dochodów.

1 Ustawa z 15 września 2000 r. Kodeks Spółek Handlowych (Dz.U.2024.poz. 18 ).

2 Miles R.C., Basis Business Appraisal, John Wiley & Sons, NewYork, 1984, s. 10-35.

3 Kuczowiec J., Wycena małego przedsiębiorstwa, Wyd.II, CeDeWu, warszawa, 2017, s. 71-73

4 Panfil M., Szablewski A., Historia, standardy i techniki wyceny przedsiębiorstwa [w] Panfil M., Szablewski A.(red), Wycena Przedsiębiorstwa. Od teorii do praktyki , Poltex, Warszawa 2011, s. 38-39.

5 Istnieje bogata literatura przedmiotu poświęcona P. B. Holloway, R.F. Reilly, Intangible Asset valuation approaches and methods, Insights, Autumn 2012, Vol.2, Willamette Management Associates. W ramach powyższego nurtu proponowane są różne podejścia do wyceny poszczególnych kategorii niematerialnych składników majątku takich jak np. kapitał ludzki. Interesującą pracą w tym zakresie jest I.S. Fulmer, R.E. Ployhart, “Our Most Important Asset” A Multidisciplinary/Multilevel Review of Human Capital Valuation for Research and Practice, Journal of Management, 40.1, 2014, s. 161-192.

6 M Panfil, A Szablewski, Dylematy wyceny przedsiębiorstwa, wyd. Poltext, Instytut Zarządzania Wartością SGH Warszawa 2013r . s. 298.

7 Rozumianej jako ceny sprzedaży ustalonej na podstawie negocjacji pomiędzy kupującym a sprzedającym

Selection of a Business Valuation Method in Court Proceedings for the Division of Joint Property

(Małgorzata Mikiciuk, REV, and Dr. Rafał Kusy)

1. Introduction

When valuing a business for the purpose of dividing joint marital property, the valuation is performed as of a specific date. Typically, this is the date on which the separation of property regime was established or the date the marriage ended.

In the case of a partner withdrawing from a partnership under Article 65 § 1 of the Commercial Companies Code—which stipulates that the value of a partner’s capital share upon withdrawal is determined based on a separate balance sheet reflecting the actual value of the partnership’s assets—the balance sheet date is determined according to § 2 as follows: in the event of notice of withdrawal, the last day of the financial year in which the notice period expired; in the event of a partner’s death or the declaration of bankruptcy, the date of death or the date the bankruptcy was declared; and in the event of a partner’s expulsion by a final court judgment, the date the lawsuit was filed.

These dates are binding for determining the state of the business, and the business’s value is established based on that state.

Another important date in the valuation process is the date as of which the business value is to be estimated. Usually, this is the current value—i.e., the value as of the date of the court ruling in the case. Given the protracted nature of court proceedings—stemming from procedural requirements and the conduct of the parties involved—it is common practice during the expert opinion process to update the business value to account for the passage of time, a method analogous to the preparation of real estate appraisals.

A frequent issue in court proceedings is the parties’ lack of understanding regarding the significance of the date used to determine the state of the business. Enterprise valuation is based on the company’s state—understood as its composition of assets and liabilities—as of a specific date, and on its value at current prices.

2. Commonly used business valuation methods

Enterprise value is a market reflection of the efficiency and effectiveness of actions taken by management, whereas valuation is the process of estimating the value of a business or the assets belonging to a specific investment.

Three main approaches are commonly used to value business entities for the purpose of dividing joint property in court proceedings. The literature distinguishes between:

1. The asset-based approach.

2. The income approach.

3. The market approach.

Asset-based methods

Under the asset-based approach, enterprise value is assessed based on its assets, which can generate income in two ways: through use in operational activities or through sale. According to this approach, an enterprise is worth the value of its assets minus its liabilities (which include all forms of external capital).

Key asset-based methods include:

1. book value method,

2. adjusted net asset method,

3. replacement cost method,

4. liquidation method.

The adjusted net asset method is the most frequently used asset-based method for the division of joint property in court proceedings.

The asset-based approach to business valuation is less complex than income-based methods and offers a number of advantages. These primarily include ease and clarity of determination, simplicity of interpretation, and the ability to effectively compare different business entities. This approach can be applied even to entities where detailed knowledge is lacking due to the unavailability of necessary data to the valuer. The resulting figure is essentially objective; the valuer and their underlying assumptions have little influence on it, meaning the risk of estimation error is low.

A drawback of asset-based methods is the assumption that the market value of the assets equates to the market value of the enterprise; furthermore, the book values ​​used in the valuation may be susceptible to manipulation. There is also an element of subjectivity involved in adjusting the balance-sheet values ​​of assets—particularly regarding the highly subjective estimation of the enterprise’s potential derived from intangible items not recognized on the balance sheet.

Income-based methods

Valuation using income-based methods relies on assessing a company’s capacity to generate future income (cash flows, profits, or dividends), discounted by an expected rate of return. The company’s value is derived from the future surpluses it generates, discounted at an appropriate rate. These are the most widely used methods in practice for valuing enterprises in an active market.

The income approach to business valuation generally links the enterprise’s value to the income it generates. There are numerous variants (within the income approach) for defining the relationship between income and enterprise value.

The income approach is based on forecasting the income to be generated by the entity being valued—specifically by discounting that income using the expected rate of return on invested capital. Consequently, valuation via the income method relies on forecasts rather than historical data (even if such data might already be known at the time of the analysis or legal proceedings). Professional literature clearly indicates that the income approach utilizes forecasts of future performance, with historical results and future assumptions serving as the starting point.

The most popular income-based method is the Discounted Cash Flow (DCF) method. Conducting a DCF valuation requires the preparation of a DCF financial model. The model’s results depend on numerous assumptions regarding future revenues and costs, capital requirements, exchange rate fluctuations, inflation forecasts, interest rates, economic growth, and the length of the projection period. It is also important to note that the model is highly sensitive to the discount rate applied and the residual value. Given these interdependencies, there are several scenarios in which valuing an enterprise using the DCF method may require close attention from the expert.

Key advantages of the income-based method include basing the valuation on parameters crucial to enterprise value creation—such as expected earnings and risk—as well as its consistency with the fundamental concept of evaluating investment projects using the Net Present Value (NPV) metric.

Income-based methods also have significant drawbacks:

1. complex calculation procedures and the use of rather intricate spreadsheets,

2. subjectivity in estimating future free cash flows and the growth of free cash flows beyond the detailed forecast period,

3. the inability to formulate precise guidelines for estimating the cost of capital.

Market-based methods

Market-based methods rely on comparing the enterprise being valued with similar entities that have been the subject of transactions or are listed on the capital market. Their application requires the existence of sufficiently comparable enterprises and the availability of reliable market data.

In practice, applying this approach in cases involving the division of joint property can be difficult due to the limited number of comparable transactions involving small and medium-sized enterprises.

3. What factors within an enterprise create its value

Enterprise value is created by a range of financial and non-financial factors. From the perspective of business valuation (DCF, market-based methods, EVA), the most important elements are those that influence the company’s ability to generate future cash flows and the level of risk associated with achieving them.

1. Financial factors – fundamental determinants of enterprise value (e.g., sales revenue growth, operating profitability, financing structure, capacity to finance investments, debt levels, financial liquidity, etc.).

2. Operational factors – factors influencing the efficiency of the enterprise’s day-to-day operations (e.g., production process efficiency, operating cost levels, logistics efficiency, product and service quality, etc.).

3. Strategic factors – factors determining the enterprise’s growth potential (e.g., competitive position, growth strategy, competitive advantage, barriers to entry for competitors, business diversification, etc.).

4. Intellectual capital – currently one of the primary sources of value (e.g., employee knowledge, management competencies, team experience, know-how, intellectual property rights, databases, technologies, etc.). 5. External relationships – build a lasting competitive advantage (e.g., customer loyalty, brand recognition, corporate reputation, supplier relationships, long-term contracts, distribution networks, relationships with financial institutions).

6. Investment factors – influence future income-generating capacity (e.g., level of capital expenditure, technology development, R&D projects, investments in digitalization, etc.).

7. Market factors – are independent of the enterprise but strongly influence its value (e.g., market growth rate, inflation, interest rates, exchange rates, economic conditions, level of competition, etc.).

8. Legal and regulatory factors – can either increase or decrease company value (e.g., regulatory stability, tax system, concessions and licenses, intellectual property protection, environmental obligations, etc.).

9. ESG factors – taken into account by investors (e.g., environmental impact, energy efficiency, social responsibility, corporate governance, management transparency, etc.).

From the perspective of the valuer preparing a business valuation, the most important data is those characterizing:

• the ability to generate future cash flows,

• operational profitability,

• growth potential,

• the sustainability of competitive advantage,

• the quality and stability of the management team,

• business risk,

• financing structure and cost of capital,

• tangible and intangible assets,

• brand and customer relationships,

• the macroeconomic situation and regulatory environment.

It is precisely these elements that most often determine the value of an enterprise—regardless of the valuation method applied (income, market, or asset-based)—and they are the focus of the valuer’s attention.

4. Selection of a business valuation method for the purpose of dividing joint property within court proceedings

When selecting a business valuation method for the purpose of dividing marital joint property in court proceedings, there is no single method suitable for all enterprises. The choice of method should be based on the nature of the business operations, the purpose of the valuation, the availability of financial data, and the valuer’s identification of the key value driver for the enterprise in question. The fundamental principle is to apply the method that most accurately reflects the enterprise’s actual economic value as of the date the marital property regime terminates.

In proceedings concerning the division of joint property, the goal of the valuation is not to determine a hypothetical sale price or the cost of reproducing the business, but rather to establish its economic value as of the date the marital property regime terminates, taking into account the enterprise’s actual economic potential.

When selecting a valuation method, the following factors should be considered in particular:

• the feasibility of continuing business operations,

• the enterprise’s income-generating capacity,

• the structure of assets and liabilities,

• the proportion of intangible assets,

• cash flow stability,

• industry specifics,

• the availability of data required to perform the valuation.

The table below presents recommendations regarding the choice of valuation method based on the type of enterprise.

Recommendations for the most common types of enterprises

Type of enterprise Preferred approach

Service company Income-based

Medical practice Income-based

Veterinary clinic Income-based

Accounting firm Income-based

Property management Income-based

Car repair shop Income-based or hybrid

Manufacturing plant Income-based with asset-based verification

Real estate developer Asset-based or hybrid

Holding company Asset-based or income-based

Company in liquidation Asset-based.

Source: https://navigatorcapital.pl Capital & Fordata

5. Summary

In proceedings concerning the division of joint marital property, the primary objective of the valuation is to determine the actual economic value of the enterprise as it existed on the date the community of property ceased.

Asset-based methods are applicable when the enterprise’s value derives mainly from tangible assets, or when the entity is no longer operational, generates no income, or is in the process of liquidation. Asset-based methods are also frequently used for mature enterprises in capital-intensive industries.

For active, income-generating enterprises with prospects for business continuity, income-based methods should take precedence, as they best reflect the enterprise’s capacity to generate future economic benefits. Income-based methods are also applied to enterprises in the early stages of development or those operating in low-capital-intensity sectors that lack significant tangible assets; in such cases, income is generated through skills, knowledge, or rights to intangible assets.

Market-based methods may serve a supplementary or parallel function. They can provide an additional point of reference, provided that reliable data exists regarding transactions involving comparable enterprises.

In the practice of court-ordered valuations, it is therefore accepted that the choice of method should be guided by the principle of most accurately reflecting the enterprise’s economic value, rather than by the mechanical application of a single category of methods to all cases. This is particularly important when valuing sole proprietorships and service-oriented enterprises, the value of which stems primarily from their capacity to generate future income rather than from the value of their tangible assets.

In some cases, the law itself dictates the valuation method to the valuer. Under the Commercial Companies Code, for the balance sheet serving as the basis for determining a partner’s capital share, assets and liabilities must be recognized at „disposal value” rather than in accordance with the company’s accounting policy. Although the legislator does not define the term „disposal value,” it is reasonable to equate it with fair (market) value. By specifying the preparation of a balance sheet, the legislator clearly recommends an asset-based approach—specifically the adjusted net assets method—for valuing the capital share of a withdrawing partner in most instances. This implies that the comparative (market) approach and the income approach are inappropriate for valuing the capital share of a withdrawing partner.

When the subject of valuation is a business operated as a sole proprietorship, selecting an appropriate valuation method presents a number of practical difficulties stemming from the quality of available financial data. A classic issue arises when valuing a sole proprietorship based on tax records (such as the Revenue and Expense Ledger, the lump-sum tax system, or the tax card system), as these records typically contain only limited financial information. Furthermore, difficulties arise in identifying the business’s financial resources and the scope of cash flows between the business and its owners as individuals. A similar challenge in the valuation process concerns asset ownership status and whether assets are used for business and/or private purposes. Additionally, the cost of the owner’s labor must be taken into account, which can give rise to a dilemma: is the valuation assessing the enterprise itself, or the value of the owner’s labor and their business and managerial capabilities?

The choice of valuation method should be based primarily on:

• the type of business activity,

• the nature of the enterprise,

• its asset structure,

• its income-generating capacity,

• the availability of reliable financial data.

Given the above, selecting a valuation method is a complex process influenced by various factors, including the purpose of the valuation and the nature of the enterprise itself. The most critical aspect of the business valuation process is identifying the key parameters that determine the capacity to generate income.