Gdy premier Donald Tusk otwierał I Narodowy Kongres „Nauka dla Biznesu” (19-21 listopada 2025 roku), zwrócił uwagę nie tylko na akademickie osiągnięcia, lecz przede wszystkim na strategiczną rolę technologii – Technologia decyduje dziś o sile państw – o ich bezpieczeństwie, gospodarce i pozycji na świecie – podkreślał.

W tym ujęciu hasło „impuls dla innowacyjnej Polski” nabiera nowego, bardziej współpracującego znaczenia. Kongres zgromadził naukowców, przedsiębiorców – od dużych firm po start-upy – a także instytuty badawcze i administrację. To pokazuje kierunek: połączenie potencjałów, a nie równoległe działania. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego akcentowało podczas wydarzenia, że nauka ma być obecna w gospodarce od początku procesu badawczego, a firmy mają stać się partnerami, nie odbiorcami końcowego produktu. To wyraźny sygnał przejścia do modelu, w którym współpraca jest trwała, infrastrukturalna i kompetencyjna. Kongres jako sprawdzian gotowości do współpracy

Podczas debat obie strony – nauka i biznes – wskazywały obszary, które wymagają usprawnienia: wydłużoną ścieżkę od badań do wdrożenia, niedostateczne powiązanie projektów z rozwojem produktów czy potrzebę silniejszych centrów kompetencji. Jednocześnie wybrzmiewał wspólny wniosek: jest gotowość, by luka między laboratorium a rynkiem była coraz mniejsza.

– Musimy przyznać, że część projektów badawczych kończy się na publikacjach, bo nie ma przygotowanej ścieżki wdrożeniowej. To chcemy zmienić – podkreślała podczas jednego z paneli Maria Mrówczyńska, podsekretarz stanu w MNiSW.

Dla resortu nauki i szkolnictwa wyższego Kongres stanowił okazję do zebrania głosów wszystkich zainteresowanych stron i wypracowania kierunków nowych modeli współpracy: wspólnych laboratoriów, konsorcjów wdrożeniowych, centrów transferu technologii nastawionych nie tylko na długofalowe relacje, a nie doraźne projekty.

Wystąpienia ministrów i przedstawicieli rządu miały wyraźny motyw przewodni: nauka ma być jednym z filarów bezpieczeństwa państwa – technologicznego, energetycznego, zdrowotnego, a nawet ekologicznego.

Czego biznes oczekuje od nauki?

• szybszych ścieżek wdrożeniowych,
• stabilnych partnerstw zamiast jednorocznych projektów,
• dostępu do zaplecza laboratoryjnego,
• kadr łączących kompetencje naukowe i menedżerskie,
• elastyczniejszych zasad własności intelektualnej.

W stronę technologicznej suwerenności

Podczas kongresowych paneli wielokrotnie powtarzano, że Polska stoi dziś przed decyzją: czy buduje własne zaplecze technologiczne, czy godzi się na bycie odbiorcą cudzych rozwiązań. Stąd tak wyraźne akcenty dotyczące: badań nad sztuczną inteligencją, przemysłu obronnego i nowych technologii bezpieczeństwa, biotechnologii i medycyny obliczeniowej, technologii kosmicznych i obserwacyjnych oraz „zielonych” innowacji i przemysłu niskoemisyjnego.

To nie przypadek, że równolegle ruszają projekty, które można nazwać „twardą infrastrukturą polskiej innowacyjności”.

Fabryka AI w Krakowie – deklaracja polityczna i technologiczna

Jednym z nich jest powstająca w Krakowie druga w Polsce Fabryka AI. To projekt o ogromnym potencjale rozwojowym. Dostęp do superkomputerów, zaawansowanych narzędzi AI i zespołów inżynierskich może zmienić sposób, w jaki polskie instytuty i firmy prowadzą badania.

– Chcemy, by Fabryka AI była narzędziem dla całego ekosystemu – od jednostek naukowych po startupy deep tech. To inwestycja, która ma przyciągać talenty i podnosić kompetencje cyfrowe kraju – zapowiada Maria Mrówczyńska.

Co istotne, projekt ma być szeroko dostępny: nie tylko dla dużych jednostek badawczych, lecz także dla mniejszych uczelni, a nawet spółek rozwijających technologie deep tech. MNiSW przekonuje, że centrum ma być nie tylko „serwerownią”, lecz także miejscem współpracy i edukacji – od doktorantów po zespoły R&D.

Innowacje wychodzą poza laboratoria. Program STEP

Drugim ważnym kierunkiem jest Program STEP, którego ambicją jest rozwój technologii krytycznych dla bezpieczeństwa Polski i Unii. Mówiąc prościej, chodzi o te technologie, które w sytuacji kryzysowej muszą funkcjonować na poziomie krajowym lub co najmniej europejskim – od cyberbezpieczeństwa po technologie energetyczne i informatyczne. Ministerstwo nie ma wątpliwości, że bez inwestowania w technologie krytyczne Polska pozostanie jedynie odbiorcą innowacji, a nie ich twórcą.

W praktyce STEP ma działać jak akcelerator projektów, które dotąd często „utknęły” na wczesnym etapie badań. Program ma zwiększyć ich skalę, pozwolić na połączenie z partnerami przemysłowymi i przede wszystkim stworzyć warunki do wdrożeń w gospodarce.

Technologie krytyczne – co to znaczy?

To rozwiązania technologiczne, które w sytuacji kryzysowej muszą być dostępne lokalnie, bo decydują o:

• bezpieczeństwie państwa,
• ciągłości działania gospodarki,
• odporności infrastruktury,
• niezależności technologicznej.

Do tej kategorii należą m.in. technologie chmurowe, AI, sensoryka, łączność, energetyka jądrowa, biotechnologia.

Polska w kosmosie – projekt GLOWS

Warto odnotować także projekty związane z technologiami kosmicznymi. Instrument GLOWS, który „wyruszył w kosmos”, jest przykładem polskiej kompetencji w sektorze obserwacji słonecznych, analiz promieniowania i badań przestrzeni kosmicznej.

Sama obecność takich projektów pokazuje, że polska nauka wchodzi w obszary globalnie konkurencyjne, co zwiększa atrakcyjność współpracy z biznesem i partnerami międzynarodowymi.

Cyfrowa transformacja nauki

Od 2023 r. MNiSW prowadzi intensywną cyfryzację takich procesów jak ewaluacja dorobku naukowego, rekrutacja czy dokumentacja akademicka. Z pozoru to techniczne zagadnienia, ale ich znaczenie jest większe: dopiero w pełni zinformatyzowany system może zarządzać wiedzą, kadrami i projektami w sposób nowoczesny i przejrzysty.

– Cyfryzacja nie jest celem samym w sobie, ale narzędziem, które daje większą przejrzystość, ogranicza biurokrację i pozwala skupić się na jakości badań – podkreślają przedstawiciele resortu nauki (może wskazać kto konkretnie?).

To także fundament, na którym można zbudować sprawne mechanizmy współpracy z biznesem – od udostępniania danych, przez analizę projektów, po monitorowanie wyników wdrożeń

Kluczowe wyzwania

Innowacje potrzebują kapitału prywatnego tam, gdzie kończy się finansowanie publiczne, jednak w Polsce rynek kapitału ryzyka wciąż jest zbyt ostrożny wobec projektów typu deep tech. Do tego dochodzi kwestia kultury współpracy – wielu naukowców obawia się utraty autonomii, a przedsiębiorcy nadmiernej biurokracji. Zbudowanie partnerskich relacji wymaga więc czasu, zaufania i przede wszystkim stabilnych zasad gry.

Ważnym wyzwaniem pozostają również kadry: potrzebni są inżynierowie, badacze i menedżerowie projektów, którzy potrafią funkcjonować na styku nauki i biznesu, tłumacząc język laboratoriów na język rynku.

Najbardziej konfliktogennym obszarem wciąż jednak pozostają regulacje i zasady zarządzania własnością intelektualną. To właśnie elastyczne podejście do IP warunkuje realne wdrożenia i decyduje o tym, czy wyniki badań mają szansę stać się produktem o rynkowym potencjale.

5 wniosków z I Kongresu „Nauka dla Biznesu”

• Nauka ma być elementem strategii bezpieczeństwa państwa.
• Współpraca z biznesem wymaga stabilnych mechanizmów finansowych.
• Krytyczne technologie stają się priorytetem polskiej polityki naukowej.
• Infrastruktura AI i cyfryzacja systemu to niezbędne fundamenty.
• Potrzebna jest nowa, bardziej partnerska kultura współpracy.

„Ekosystem innowacji” zamiast „wysp projektów”

W ostatnich latach zarzucano państwu, że wspiera badania wyrywkowo: tu grant, tam konkurs, gdzie indziej jednorazowa inwestycja. MNiSW zapowiada inny model: budowę ekosystemu, który ma działać jak system naczyń połączonych: instytuty → uczelnie → centra transferu → firmy → inwestorzy → administracja.

Kongres, Gaia AI Factory, STEP, digitalizacja nauki – wszystkie te inicjatywy układają się w opowieść o państwie, które chce świadomie kształtować krajowy rynek innowacji.

Po latach, w których nauka funkcjonowała w relatywnie własnym świecie, MNiSW proponuje inną perspektywę: nauka jako inwestycja publiczna o znaczeniu strategicznym. Kongres pokazał, że istnieje gotowość do łączenia potencjałów, choć barier nie da się pokonać deklaracjami.

Jeśli ten dialog przerodzi się w trwałe projekty, konsorcja i wdrożenia, polska gospodarka zyska nie tylko nowe produkty, lecz także nowy poziom podmiotowości. Może nie tylko nadrobić dystans technologiczny, ale też stworzyć własne przewagi, oparte na talentach, infrastrukturze i współpracy sektorów. A to może być ważniejsze niż wszystkie rankingi uczelni razem wzięte.

Najbliższe miesiące będą kluczowe dla realizacji tych deklaracji. Jeśli jednak polityka naukowa ma być poważna i długofalowa, to właśnie taki moment – łączenia środowisk, modernizacji systemu i inwestycji w technologie przełomowe – jest najlepszym czasem, aby nadać jej nową dynamikę.